Kombi Gürültülü Çalışıyor: Uğultu, Tıkırtı, Fokurdama Nedenleri
Kombi Neden Gürültülü Çalışır?
Kombiden gelen ses, çoğu zaman bir arızanın kendisinden önce gelen habercisidir. Doğru dinlendiğinde de ücretsiz bir teşhis aracıdır: sesin türü, ne zaman çıktığı ve cihaz durduğunda devam edip etmediği kaynağı büyük ölçüde belirler. Bu yazıda kombi seslerini tek tek ayırıyor, hangisinin hangi parçayı işaret ettiğini ve nasıl doğrulanacağını anlatıyoruz.
Hangi sesler normaldir?
Kombi sessiz bir cihaz değildir. İçinde dönen bir fan, dönen bir sirkülasyon pompası, açılıp kapanan bir gaz valfi ve konum değiştiren bir üç yollu vana bulunur. Bunların her biri belirli bir ses üretir ve bu sesler düzenli, alçak ve tekrar eden karakterdedir.
Normal kabul edilen tabloyu şöyle özetleyebilirsiniz: cihaz devreye girerken fanın yükselen uğultusu, birkaç saniye sonra ateşlemenin kısa tıkırtısı, ardından sabit ve yumuşak bir yanma sesi. Musluk açıldığında üç yollu vananın kısa bir klik sesi vermesi de olağandır. Cihaz durduğunda pompanın birkaç saniye daha dönmesi ve sonra sessizleşmesi beklenir.
Anormal olan, bu düzenin dışına çıkan seslerdir. Yeni ortaya çıkmış, giderek şiddetlenen, düzensiz ya da tanımadığınız bir ses duyuyorsanız bunun bir sebebi vardır. Sesin ne zaman başladığını hatırlamak, teşhisin en değerli ipucudur; çoğu zaman bir bakım, bir dolum ya da bir parça değişiminden hemen sonra başlar.
Ses sözlüğü: hangi ses neyi anlatır?
Aşağıdaki tablo, sahada en sık duyulan sesleri ve olası kaynaklarını özetler. Kesin teşhis cihaz üzerinde yapılır; tablo, şüpheli listesini daraltmak içindir.
| Ses | Ne zaman duyulur | Olası kaynak |
|---|---|---|
| Kaynama, çaydanlık sesi | Isıtma çalışırken, ısındıkça artar | Ana eşanjörde kireç, düşük debi |
| Çıtırtı, çatlama | Yanma sırasında ve sonrasında | Kireç tabakası, ısıl genleşme |
| Patlama, puflama | Ateşleme anında | Geciken ateşleme, brülör kirliliği, gaz ayarı |
| Sürekli uğultu | Cihaz çalıştığı sürece | Sirkülasyon pompası ya da fan yatağı |
| Vınlama, metalik sürtme | Yüksek devirde belirginleşir | Fan rulmanı, pompa rotoru |
| Şırıltı, su akma sesi | Pompa çalışırken | Tesisatta hava, düşük basınç |
| Fokurdama | Isınma başlangıcında | Hava kilidi, yetersiz dolum |
| Islık | Yanma sırasında ya da baca hattında | Gaz ayarı, baca direnci, kısılmış vana |
| Vuruntu, tak sesi | Cihaz devreye girip çıkarken | Boru genleşmesi, gevşek askı, montaj |
Kaynama, çıtırtı ve patlama sesleri
Kaynama sesi, ısıtma tarafındaki en tanınabilir arıza sesidir. Kaynağı genellikle ana eşanjördeki kireç tabakasıdır. Kireç, ısının suya geçişini yavaşlatır; metal yüzeyin hemen üzerindeki ince su tabakası aşırı ısınıp yerel olarak kaynar ve buhar kabarcıkları oluşur. Bu kabarcıklar biraz ileride soğuk suya çarpıp söndüğünde, çaydanlığa benzeyen o ses ortaya çıkar.
Aynı tabloyu düşük debi de yaratır. Sirkülasyon pompası yorulmuşsa, kademe düşük seçilmişse ya da tesisat filtresi tıkalıysa su eşanjörden yeterince hızlı geçmez ve aşırı ısınır. Bu yüzden kaynama sesi duyulduğunda hem kireç hem debi birlikte değerlendirilir.
Ateşleme anındaki patlama sesi ise farklı bir konudur. Gaz, ateşleme kıvılcımı gelmeden birikirse alev aldığı anda küçük bir patlama sesi çıkarır. Sebebi kirlenmiş brülör memeleri, ateşleme elektrodunun mesafesinin ya da konumunun bozulması, zayıf kıvılcım veya gaz basıncı ayarı olabilir. Bu ses tehlikesiz bir gürültü değildir; yanma güvenliğiyle ilgilidir ve servis kontrolü gerektirir.
Uğultu, vınlama ve tıkırtı: dönen parçalar
Cihazın içinde sürekli dönen iki eleman vardır: sirkülasyon pompası ve fan. Sesin hangisinden geldiğini ayırmak aslında kolaydır, çünkü ikisi farklı anlarda çalışır.
- Ses cihaz ateşlemeden önce başlıyorsa: Fan, ateşlemeden önce süpürme yapmak için çalışır. Ses bu anda başlıyorsa kaynak büyük olasılıkla fandır.
- Ses yalnız ısıtma ve sıcak su akarken varsa: Sirkülasyon pompası devrededir. Pompa yatağı aşındığında sürekli ve alçak bir uğultu duyulur.
- Ses cihaz durduktan sonra birkaç saniye sürüyorsa: Pompanın veya fanın yavaşlarken çıkardığı sestir; yatak arızasında bu evrede karakter değiştirir.
- Metalik sürtme varsa: Fan pervanesi gövdeye değiyor ya da pompa rotoru eksenden kaçmış olabilir. Bu ses ertelenmemelidir.
- Tıkırtı düzenli ve hızlıysa: Rulman elemanları yıpranmıştır. Genellikle önce yalnız soğukken duyulur, zamanla sürekli hale gelir.
- Ses üç yollu vana geçişinde bir kez duyuluyorsa: Vana motorunun dişlisi yorulmuş olabilir; tek seferlik klik normal, tekrarlayan tıkırtı değildir.
Bu iki parçanın onarımı farklıdır. Sirkülasyon pompasında gövde sağlamsa yalnız rotor kartuşu değiştirilebilir. Fanda ise motor ve rulman tarafı sahada onarılmaz; değişim gerekir. Her iki parça da ParçaBayim'de stokta bulunur ve uyum cihaz etiketindeki model ile kW bilgisiyle doğrulanır.
Şırıltı ve fokurdama: hava ve basınç
Su sesi duyuluyorsa, tesisatta olmaması gereken bir şey vardır: hava. Hava kabarcıkları pompadan ve borulardan geçerken şırıltı, petek içinde birikerek fokurdama sesi üretir. Bu tablo genellikle su takviyesinden veya bir bakımdan sonra ortaya çıkar.
Havanın alınması sırayla yapılır. Önce cihaz kapatılır ve su soğutulur, sonra en alt kattan başlayarak petek purjörleri sırayla açılır. Hava çıkışı bitip düzgün su geldiğinde purjör kapatılır. Bu işlem sırasında basınç düşeceği için, dolum musluğundan yeniden takviye gerekir. Cihaz soğukken manometrenin 1–1,5 bar aralığında olması hedeflenir.
Sesin hava değil basınç kaynaklı olduğu durumlar da vardır. Basınç çok düşükse pompa boşluk çeker ve kavitasyon adı verilen cırlama benzeri bir ses üretir. Çok yüksekse tesisat gerilir, emniyet ventili zorlanır ve borularda gerginlik sesi duyulur. Sürekli tekrar eden hava sorunlarında ise altta yatan sebep genellikle sızdıran bir doldurma musluğu ya da yorulmuş bir genleşme tankıdır; her ikisi de tesisata sürekli taze ve oksijenli su girmesine yol açar.
Vuruntu ve titreşim: montaj ve tesisat
Bazı sesler cihazın içinden değil, çevresinden gelir. En sık karşılaşılanı boru genleşmesidir: ısınan boru uzar, geçtiği delikte ya da askıda sürtünür ve tak diye bir ses çıkarır. Bu ses cihaz devreye girdikten bir süre sonra başlar ve soğurken tekrarlar.
İkinci kaynak montajdır. Duvara tam oturmamış bir kombi, çalışırken titreşimi duvara aktarır. Askı braketinin gevşek olması, arka panelin duvara değmesi ya da cihazın altındaki boruların gergin bağlanması sesi büyütür. Kombinin arkasına titreşim yalıtım pedi konması ve askı bağlantılarının sıkılması çoğu zaman çözer.
Üçüncü kaynak akış sesidir. Termostatik vanalar kapandığında suyun geçeceği yol daralır; pompa aynı devirde dönmeye devam ederse borularda ıslık benzeri bir akış sesi oluşur. Çözüm, pompa kademesini düşürmek ya da tesisatta uygun bir bypass düzenlemesi yapmaktır. Frekans kontrollü pompalar bu sorunu kendiliğinden azaltır.
Sesi adım adım teşhis etme
Ses ateşlemeden önce mi, yanma sırasında mı, cihaz durduktan sonra mı duyuluyor? Bu tek soru şüphelilerin yarısını eler.
Yalnız ısıtmada mı, yalnız musluk açıkken mi, her ikisinde de mi? Yalnız sıcak suda duyulan ses plakalı eşanjör tarafını işaret eder.
Cihaz soğukken manometreye bakın. 1 barın altı ve 2 barın üstü, sesin sebebi olabilecek iki uçtur.
Şırıltı ve fokurdama varsa purjörlerden hava alın ve basıncı tamamlayın. Ses kesiliyorsa teşhis tamamdır.
Elektrik kesmeden, yalnız cihazın dış yüzeyine ve borulara dokunarak titreşimin en güçlü olduğu noktayı belirleyin.
Sesi telefonla kaydedin ve ne zaman çıktığını not edin. Servise verilen bu kayıt, teşhis süresini belirgin biçimde kısaltır.
Sık Sorulan Sorular
Ani bir tehlike değildir ama ihmal edilmemelidir. Genellikle ana eşanjördeki kireç ya da düşük debi kaynaklıdır. Uzun süre devam ederse eşanjör aşırı ısınır, verim düşer ve cihaz sık sık emniyete geçmeye başlar.
Bu durumda devrede olan plakalı eşanjör ve üç yollu vanadır. Eşanjörde kireç birikmişse akış sesi ve kaynama duyulabilir; üç yollu vana geçişte takılıyorsa tekrarlayan tıkırtı olur.
Ses şırıltı ya da fokurdama karakterindeyse büyük olasılıkla keser. Uğultu, vınlama ve kaynama seslerinde ise hava almak sonucu değiştirmez; bu sesler dönen parçalar ve kireçle ilgilidir.
Zamanlamaya bakın. Fan, ateşlemeden önce süpürme yaparken çalışır; ses o anda başlıyorsa fandır. Pompa ise ısıtma ve sıcak su devrelerinde suyu dolaştırır; ses yalnız su akarken varsa pompayı işaret eder.
Pompanın birkaç saniye dönmeye devam etmesi normaldir. Ancak dakikalarca süren tıkırtı ve tak sesleri genellikle borulardaki ısıl büzülmedendir; askı ve geçiş noktaları kontrol edilmelidir.
Kireç ve çamur kaynaklı seslerde belirgin fayda sağlar. Yıkama sonrası tesisat filtresi takmak, birikintinin geri gelmesini geciktirir. Mekanik aşınmadan gelen uğultu ve vınlamayı ise yıkama etkilemez.
Bu bir akış sesidir. Pompa kademesini düşürmek çoğu zaman yeterlidir. Tesisatta uygun bir bypass düzenlemesi ya da frekans kontrollü bir pompa kullanmak kalıcı çözüm sağlar.
Sesin sebebi kireç ya da düşük debiyse evet. Isı suya verimli geçemediği için cihaz daha uzun süre yanar. Montaj ve titreşim kaynaklı seslerde ise tüketim üzerinde belirgin etki olmaz.
Sesin ne zaman başladığını, hangi anda çıktığını, ısıtmada mı sıcak suda mı duyulduğunu ve cihaz durunca kesilip kesilmediğini söyleyin. Mümkünse ses kaydı ve manometre değerini de paylaşın; bu dört bilgi teşhisi belirgin biçimde hızlandırır.
Sonuç
Kombi gürültüsü tek bir arıza değil, birkaç farklı sorunun ortak dilidir. Kaynama kireci, uğultu yatak aşınmasını, şırıltı havayı, patlama sesi ise yanma tarafını anlatır. Sesi tanımak, hangi parçanın konuştuğunu anlamak demektir.
Bu yüzden ilk yapılacak şey parça değiştirmek değil, dinlemek ve kaydetmektir: ses ne zaman çıkıyor, hangi modda duyuluyor, cihaz durunca kesiliyor mu. Bu üç cevapla birlikte manometre değeri, teşhisin büyük bölümünü tamamlar. Yanma güvenliğiyle ilgili sesler söz konusu olduğunda ise bekleme yapılmaz; cihaz kapatılıp yetkili servis çağrılır.
